سنگ کيسه صفرا

کيسه صفرا در پشت کبد (سمت راست بدن) قرار دارد. شکل کيسه صفرا شبيه به گلابي است. کيسه صفرا محل نگهداري صفرا مي باشد.

وظيفه کيسه صفرا عبارت است از : ذخيره صفراي ساخته شده درکبد و کمک به هضم و جذب چربي ها در روده کوچک.

بعد از خوردن غذا، کيسه صفرا، صفرا ترشح کرده و آن را وارد روده کوچک مي کند. صفرا از طريق مدفوع از بدن خارج مي شود.

صفرا مايع زرد آبکي و تلخ مي باشد که توسط سلول هاي کبد ساخته مي شود و توسط لوله هاي باريکي به کيسه صفرا و روده کوچک مي ريزد.

محتويات صفرا عبارت است از: کلسترول،کلسیم ، نمک هاي صفراوي، لسيتين و ديگر مواد غير قابل استفاده.

هنگامي که، مقدار نمک هاي صفراوي و کلسترول زياد شود، سنگ کيسه صفرا به وجود مي آيد. رشد اين سنگ 3 تا 4 سانتي متر مي باشد.

انواع سنگ هاي صفراوي

1- سنگ هاي کلسترولي

اين نوع سنگ ها همانطور که از نامشان پيداست، از کلسترول ساخته شده اند و رنگشان سبز- زرد است. تقريبا 80 درصد سنگ ها از اين نوع مي باشند.

سلول هاي کبدي، کلسترول را به درون صفرا مي ريزند که اين خود عاملي است براي خارج کردن کلسترول از بدن.

همانطور که مي دانيم، کلسترول نوعي چربي مي باشد و چربي در آب غير قابل حل است. پس، کلسترول در صفرا غير قابل حل مي باشد.

کبد موادي را مي سازد که توسط آنها کلسترول به همراه صفرا خارج مي شود. حال اگر، مقدار زيادي کلسترول در صفرا وجود داشته باشد و يا کبد قادر به ساخت مواد لازم براي حمل کلسترول نباشد، اندازه کلسترول زياد شده و سنگ هاي صفراوي از نوع کلسترولي بوجود مي آيد.

2- سنگ هاي صفراوي رنگي

اين سنگ ها دو نوع هستند: سنگ هاي سياه و سنگ هاي قهوه اي

اين نوع سنگ ها از مواد زائد هموگلوبين به وجود مي آيند. (هموگلوبين، پروتئيني در گلبول هاي قرمز خون است که اکسيژن را حمل مي کند.)

هموگلوبيني که در گلبول هاي قرمز خوني کهنه و تخريب شده وجود دارد، تبديل به بيلي روبين شده و در خون آزاد مي شود. بيلي روبين توسط کبد و صفرا از بدن خارج مي شود.

حال اگر مقدار زيادي بيلي روبين در صفرا موجود باشد، با ديگر اجزاي صفرا ترکيب مي شود. اگر بيلي روبين با کلسيم ترکيب شود، سنگ هاي صفراوي سياه رنگ را تشکيل مي دهد که سخت هستند.

گاهي باکتري هاي موجود در روده، وارد مجراي صفراوي و کيسه صفرا مي شوند و بيلي روبين را تغيير مي دهند. اگر بيلي روبين تغيير يافته با کلسيم وسپس با چربي موجود در صفرا ترکيب شود، سنگ هاي صفرواي قهوه اي را تشکيل مي دهد که نرم تر از انواع سياه مي باشند.

عوامل تاثير گذارنده بر تشکيل سنگ صفرا

1- ژنتيک ( اگر نزديکان درجه اول سنگ داشته باشند).

2- جنس: خانم هاي 20 تا 60 ساله بيشتر دچار سنگ صفراوي مي شوند. به طور کلي، خانم ها دو برابر آقايان دچار اين بيماري مي شوند.

3- چاقی

4- زيادي استروژن

5- داروهاي پايين آورنده کلسترول

6- دیابت : افراد ديابتي مقدار زيادي تري گليسيريد در خونشان دارند.

7- کاهش سريع وزن: کبد مي خواهد کلسترول زيادي را به کمک صفرا خارج کند و اين خود عاملي است براي تشکيل سنگ کيسه صفرا.

8- بيماري هاي لوزالمعده

9- بيماري هاي کبدي، مانند سيروز

10- نوشيدن الکل 

علائم سنگ کيسه صفرا

1- مهم ترين علامت وجود سنگ کيسه صفرا، درد در ناحيه معده يا بالاي شکم و زير قفسه سينه مي باشد. اين درد:

- ناگهان در بالاي شکم به وجود مي آيد و به قسمت راست پشت يا شانه ها کشيده مي شود.

- معمولا اين درد باعث مي شود بيمار به سختي دست خود را حرکت دهد.

- از تنفس راحت و عميق جلوگيري مي کند.

- 1 تا 5 ساعت ادامه دارد.

- در شب اتفاق مي افتد و بيمار نمي تواند خواب آرامي داشته باشد.

- بعد از هر وعده غذايي رخ مي دهد.

- غالبا باتب تهوع  وکاهش اشتها  همراه است.

2- نفخ

3- عدم تحمل غذاهای چرب 

4- هضم نکرن غذا

5- آروغ زدن

علائمي که نشان دهنده مسدود شدن مجرا و بيرون نرفتن سنگ صفراست، شامل:

یرقان  (علائم يرقان عبارت است از زردي پوست و سفيدي چشم ها)

ادرار تيره

مدفوع روشن

تب و سرماخوردگی و تعریق

منبع:تبیان

سنگهاي صفراوي

سنگهاي صفراوي چگونه تشكيل مي‏شوند؟
كيسه صفرا، صفرا را ذخيره مي‏كند(مايعي كه توسط كبد ساخته مي‏شود). مجاري صفراوي، صفرا را به روده كوچك حمل مي‏كنند، جايي كه صفرا كمك به هضم چربيها مي‏كند. اگر مواد شيميايي كه صفرا را مي‏سازند نامتعادل شوند، سنگهاي صفراوي مي‏توانند شكل بگيرند. وقتي سنگها در كيسه صفرا بمانند ممكن است شخص، علامتدار شود يا بي‏علامت بماند. اگر سنگها به طرف خارج كيسه صفرا حركت كنند معمولاً باعث درد يا عفونت مي‏شوند.

چه كسي دچار سنگهاي صفراوي مي‏شود؟

هركسي مي‏تواند سنگ صفراوي داشته باشد. اما در بعضي افراد احتمال ابتلاء بيشتر است، كه  شامل افراد زير مي‏شوند:
•خانمها بخصوص آنهايي كه حامله شده‏اند و خانمهاي چند زا كه زايمانهاي مكرر داشته‏اند.
•فاميل درجه اول مبتلايان به سنگهاي صفراوي
•افرادي كه اضافه وزن دارند. (افراد چاق)
•افرادي كه اضافه وزن خود را سريع كم مي‏كنند.
•خانمهايي كه قرص ضد حاملگي استروژن دار مصرف يا درمان هورموني جانشيني دريافت مي‏كنند.
•افراديكه از مواد با كالري زياد خصوصاً چربي استفاده مي‏كنند و يا چربي از نوع تري‏گلسريد در آنها افزايش پيدا كرده است.
•افراد مسن
• افراد خانه‏نشين (بي‏حركت)
•مصرف كنندگان بعضي داروها مثل كلوفيبرات و بعضي آنتي بيوتيكها مثل سفترياكسون
•مبتلايان به بيماريهاي كبدي
•مبتلايان به مرض قند
•استعمال دخانيات خطر ابتلا به سنگ صفراوي را بيشتر مي‏كند.

شكايات شايع

علائم سنگهاي صفراوي از بي علامتي تا يك درد ناتوان كننده تغيير مي‏كند.
علائم شامل موارد زير مي‏باشد:
•درد خفيف تا شديد در بالاي شكم
•درد معمولاً شديد و طولاني بوده و اغلب براي تسكين آن نياز به تزريق مسكن وجود دارد.
•تب و لرز، تهوع و يا استفراغ
•دردهاي شديد بالاي شكم كه انتشار به پشت داشته و بمدت بيش از سي دقيقه طول مي‏كشند و اغلب براي تسكين نياز به تزريق مسكن دارند معمولاً در اثر جابجايي سنگهاي صفراوي ايجاد مي‏شوند و در اين موارد بايد احتمال سنگهاي صفراوي مطرح و در صورت وجود درمان شوند.
•يرقان (مشكل كبدي كه پوست را زرد مي‏كند)
•دردهاي ناشي از سوء هاضمه يا زخم‏هاي معده و اثني عشر را نبايد با درد ناشي از سنگ صفراوي اشتباه كرد. اين دردها خفيف‏تر بوده و با غذا رابطه داشته و معمولاً به آنتي‏اسيد پاسخ مي‏دهند.
•در موارد بسياري سنگ صفراوي علامتي ايجاد نمي‏كند و بطور اتفاقي در سونوگرافي يافت مي‏شود. در اين موارد سنگ خطري براي بيمار نداشته و نياز به درمان خاصي ندارد.

ارزيابي شما

سنگ صفراوي ممكن است در رايوگرافي با اشعه ايكس كه براي منظور ديگري انجام شده كشف شود يا اينكه علائم شما، پزشكتان را مشكوك به وجود سنگ صفراوي كند. پزشك ممكن است اين سؤالات را از شما بكند:
•آيا علائم با خواب، گرسنگي و غذا خوردن ارتباط دارند؟
•آيا دچار خارش ويرقان بصورت گذرا شده‏ايد؟
•انتشار درد شكم به كدام ناحيه بدن است؟
•علائم چگونه شروع شده است؟
•مدت شروع علائم بيماري؟
•سابقه بيماري قبلي؟

بررسي‏هاي احتمالي

اولتراسوند: امواج صوتي براي ايجاد تصاويري از كيسه صفرا و مجاري آن بكار مي‏رود. 8 ساعت
 قبل از سونوگرافي شكم، نبايد غذا ميل شود. در حالت ناشتا صفرا در كيسه صفرا تجمع يافته و سبب اتساع آن مي‏شود و در اين شرايط ديدن سنگ و يا مواد ديگر راحت‏تر صورت مي‏گيرد. 
اشعه ايكس: ممكن است جهت گرفتن تصوير از كيسه صفرا و مجاري بكار برده شود.
ERCP: روشي است كه با اندوسكوپ هاي مخصوص انجام شده و بعد از تزريق ماده حاجب از مجاري صفراوي عكسبرداري مي‏شود. اين وسيله مي‏تواند سنگ و ساير علل انسداد در مجاري صفراوي مشخص كند.

ساير آزمايشات: از قبيل عكس سينه، آزمايشات سرمي و الكتروكارديوگرافي، ممكن است براي

رد ساير مسائل احتمالي انجام شوند.

درمان سنگهاي صفراوي

سنگهاي صفراوي در صورتي درمان مي‏شوند كه علامت داشته باشند، بعضي اوقات ممكن است پزشكتان صرفاً بخواهد وضعيت شما را به طور مداوم تحت نظر قرار دهد. ساير انواع درمان شامل دارو درماني، ERCP  و اسفنكتروتومي و جراحي است.

دارو درماني: ممكن است به صورت خوراكي براي از بين بردن بعضي از انواع سنگهاي كوچك داده شود. اما براي دارو درماني وقت لازم است تا اثر داروها ظاهر شود. وسنگها ممكن است بعد از قطع دارو مجدداً ايجاد شوند. درمان دارويي براي افراديكه نمي‏توانند جراحي شوند بيشتر فايده خواهد داشت.

ERCP و اسفنكتروتومي براي تخليه سنگهاي مجاري صفراوي ممكن است به تنهايي انجام شده يا بعد از آن، عمل جراحي براي برداشتن كيسه صفرا انجام شود.
جراحي: اغلب براي برداشتن سنگهاي صفراوي و كيسه صفرا انجام مي‏شود. در حال حاضر بهترين انتخاب براي بيمار مبتلا به سنگ علامتدار كيسه صفرا در ايران عمل جراحي باز است و چنانچه توسط جراحي متخصص انجام شود بي‏خطر و مؤثر است.

برداشتن كيسه صفرا از طريق لاپاراسكوپي

با ايجاد چند سوراخ كوچك بر روي پوست براي مشخص كردن و برداشتن كيسه صفرا انجام مي‏شود. با اين روش معمولاً سنگهاي مجاري صفراوي را نمي‏توان تخليه كرد. درد و زمان بستري بعد از عمل در اين روش كمتر است.
جراحي باز كيسه صفرا: شامل يك برش بزرگتر براي برداشتن كيسه صفرا و همچنين براي برداشتن سنگهاي داخل مجاري صفراوي بوده و مؤثرتر است.

براي كم كردن خطر ابتلاي به سنگ صفراوي نكات زير را رعايت كنيد:

•از خوردن غذاهاي چرب و حاوي كلسترول زياد بپرهيزيد.
•وزن ايده ال داشته باشيد، چاقي مضر است.
•تحرك كافي داشته باشد.
•حتي‏الامكان از روش هاي جلوگيري از بارداري به غير از قرص خوراكي استفاده كنيد
 (با نظر پزشك)
•سبزيجات و ميوه جات بيشتري ميل كنيد.
•از استعمال الكل و دخانيات پرهيز كنيد.
•بيش از دو بار حاملگي ممنوع

جلوگيري از علائم بعدي

چنانچه سنگهاي صفراوي از بين بروند يا از مجاري برداشته شوند، آيا قادر به جلوگيري از برگشت آنها مي‏باشيم؟ چگونه؟ بوسيله مصرف غذاي كم چربي، اين بدين معناست كه خود را در مصرف گوشت و محصولات لبني پرچربي و روغن‏هاي گياهي محدود كنيم. همچنين برچسب روي غذاهاي آماده را بخوانيم تا از كم چرب بودن آنها مطمئن شويم.
از ايجاد چاقي و بالا رفتن چربيهاي خون با انجام فعاليتهاي فيزيكي مستمر و پرهيز غذايي لازم جلوگيري نماييم و از مصرف داروهايي كه ممكن است به ايجاد سنگ كمك نمايند خودداري گردد.

منبع:دانشگاه علوم پزشکی