درباره ناهنجاری‌های اسکلتی – عضلانی بیشتر بدانیم

وضعیت بدنی مطلوب چیست؟
همواره اختلاف نظر فراوانی در توصیف یک وضعیت بدنی مطلوب وجود داشته است چرا که عوامل ژنتیکی، نژادی، جغرافیایی و حتی شغلی می‌تواند اثرات فراوانی را بر وضعیت بدنی افراد داشته باشد.

اما در مجموع وضعیت بدنی مطلوب وضعیتی است که شامل حداقل کشش و فشار روی مفاصل و عضلات باشد. خط ثقل، یکی از شاخص‌های اصلی تشخیص مطلوب وضعیت بدنی و ناهنجاری‌ها است. هر چه خط ثقل (که می‌تواند فرضی یا واقعی باشد) از نزدیک‌ترین نقطه مرکز مفاصل بدن عبور کند بدن در حالت تعادل بیشتری قرار دارد. عبور این خط را می‌توان از نمای پشت ، روبرو و پهلو مطالعه کرد.
وضعیت بدنی مطلوب را می‌توان اینگونه بیان کرد:
اگر از نمای پهلو خط ثقل را نسبت به بدن بررسی کنیم باید از این نقاط بگذرد:
1- لاله گوش
2- مرکز مفصل شانه
3- اندکی عقب‌تر از مفصل ران
4- جلوتر از مفصل زانو
5- از مرکز یا کمی جلوتر از قوزک خارجی پا به زمین عمود شود.
از نمای پشت و یا روبرو وضعیت نرمال وضعیتی است که خط ثقل بدن را به دو نیمه کاملاً قرینه و متقارن تقسیم نماید.
خط ثقل شاخص اصلی تشخیص ناهنجاری‌ها در حرکت اصلاحی است هر چند جهت تشخیص برخی ناهنجاری‌‌ها ملاک‌های دیگری نیز وجود دارد.

علل بروز ناهنجاری‌ها :
• وزن و فرم بدنی (وزن زیاد – قد بلند).
• سن : با افزایش سن برخی از ناهنجاری‌ها افزایش می‌یابد.
• عادات نادرست و الگوهای غلط حرکتی.
• پوشاک نامناسب.
• سوء تغذیه و دیگر عوامل رشد.
• حالات روحی و روانی.
• کم تحرکی.

به طور کلی این ناهنجاری‌ها شامل موارد ذیل است:
1- ناهنجاری‌های اندام فوقانی .
2- ناهنجاری‌های تنه.
3- ناهنجاری‌های اندام تحتانی.
در ذیل برخی از ناهنجاری‌های شایع ذکر شده است :
کیفوزیس :
در حال عادی در ناحیه پشت یک برآمدگی وجود دارد که افزایش این برآمدگی را کیفوزیس یا گرد پشتی گویند. در این ناهنجاری به اندام‌های داخلی مانند ریه‌ها و قلب فشار وارد می شود.

لوردوزیس :
ستون فقرات طبیعی دارای دو فرو رفتگی در ناحیه گردن و کمر است. افزایش این قوس در ناحیه کمری را لوردوزیس یا گودپشتی گویند که این ناهنجاری ممکن است سبب ایجاد دردهایی در کمر شود.

اسکلیوزیس :
اگر از نمای پشت به مهره‌های ستون فقرات نگاه کنیم باید مهره‌ها در یک خط صاف باشند. انحراف جانبی مهره‌های ستون فقرات را اسکلیوزیس یا کج پشتی گویند.

زانوی پرانتزی:
یک اختلال در طرز قرار گرفتن پاهاست که در این عارضه زانوها از هم فاصله گرفته و مچ‌های پا به هم نزدیک می‌شوند. این عارضه زیر دو سالگی فیزیولوژیک بوده و نیاز به پیگیری ندارد.

زانوی ضربدری :
در این عارضه مچ‌های پا از هم فاصله گرفته و زانو‌ها به هم نزدیک می‌شوند. ممکن است فشار وزن روی لبه داخلی پا بیفتد و منجر به صاف شدن کف پا شود. این عارضه در سنین دو تا هشت سالگی معمولاً نیاز به درمان خاصی ندارد.

کف پای صاف :
کاهش قوس کف پا را که منجر به قرار گرفتن بیشتر یا تمام قسمت‌های کف پا روی زمین می‌شود را کف پای صاف گویند.

عوارض
عوارض ناشی از وضعیت بدنی نامطلوب که بیانگر اهمیت درمان زودرس آنهاست بدین ترتیب می‌باشد:
• خستگی عضلانی و عمومی.
• تغییر شکل کلیه عوامل نگهدارنده قامت، مفاصل، لیگامانها، کپسول مفصلی منیسک‌ها، دیسک‌ها.
• کوتاهی و سفت شدن برخی از عضلات.
• شل و ضعیف شدن دسته دیگری از عضلات.
• برهم خوردن تعادل بیومکانیکی بدن و کاهش راندمان دستگاه اهرمی بدن.
• کاهش فاکتورهای آمادگی جسمانی مانند: سرعت، عکس العمل، چابکی و...
• مشکلات روانی و اجتماعی به علت نداشتن ظاهر زیبا، تناسب اندام و سلامتی
• اختلال در عملکرد اندام‌های داخلی مانند کلیه‌ها، اختلالات قلبی – عروقی و کاهش حجم تنفسی.
• درد که در مرحله پیشرفته ناهنجاری‌ آغاز شده و فرد را نیازمند درمان‌های جدی‌تر مانند جراحی، فیزیوتراپی، یا بریس می‌نماید.

روش‌های تشخیص
روش‌های بسیار زیادی با توجه به شاخص ذکر شده در بالا (خط ثقل) جهت تشخیص ناهنجاری‌ها وجود دارد. دقیق‌ترین روش که اطلاعات قابل استنادی را به دست می‌دهد، روش رادیوگرافی است. گر چه امروزه روش‌های مدرن‌تری چون اسپانیال موس در کشورهای پیشرفته دنیا جای رادیوگرافی را گرفته است اما روش‌های ارزان‌تر، کم خطرتر، کاربردی‌تر و نیز کم دقت‌تری چون معاینات بصری (آزمون نیویورک،صفحه شطرنجی) خط کش منعطف، کایفومتر و... همواره مورد توجه بوده است.

درمان (حرکات اصلاحی)
موضوع مورد مطالعه علم حرکات اصلاحی، بررسی ضعف‌ها و ناهنجاری‌های اکتسابی دستگاه استخوانی، عضلانی، و مفصلی افراد جامعه است که به ناهنجاری‌های وضعیتی موسومند. این ناهنجاری‌ها عموماً به دلایلی چون عادات نامناسب حرکتی، فقر حرکتی و شرایط نامناسب محیطی رخ می‌دهند و عمدتاً به صورت تدریجی و در دوران کودکی و به ویژه در سنین رشد بروز می‌کنند. زمانی‌که این اختلالات هنوز آنقدر شدت نیافته‌اند که مشکلات جدی برای فرد ایجاد کرده و یا او را ناگزیر از استفاده از بریس‌ها و پروتزها نماید حرکات اصلاحی امکان بهبود و اصلاح از طریق حرکات جبرانی و ورزش‌های درمانی در بسیاری از موارد را فراهم می‌سازد.

علل اصلی بروز ناهنجاری‌های وضعیتی اکتسابی بر هم خوردن تعادل بیومکانیکی بدن و تلاش اضافی عضلانی و عوامل مفصلی جهت برقراری این تعادل از دست رفته می‌باشد. علم حرکات اصلاحی با ارائه تمرینات ورزشی چندین هدف را دنبال می‌کند :

1- آموزش الگوهای صحیح نشستن، ایستادن، راه رفتن و...
2- تمرینات انعطاف پذیری جهت عضلات کوتاه شده.
3- تمرینات استقامت عضلانی جهت بهبود عضلاتی که ضعیف و شل شده‌اند.
4- تمرینات استقامت قلبی – تنفسی.
5- تمرینات تعادلی جهت تقویت حس عمقی و بهبود وضعیت تعادل بدن.
6- تمرینات دامنه حرکتی به منظور کسب دامنه حرکتی طبیعی مفاصل.
بنابراین علم حرکات اصلاحی به درمان ناهنجاری‌های اکتسابی وضعیت از طریق مجموعه‌ای از تمرینات ورزشی متنوع می‌پردازد که گاه با سایر روش‌ها مانند بریس و فیزیوتراپی نیز همراه می‌شود.
در برخی موارد ناهنجاری‌های شدید ، تصحیح ناهنجاری‌ها صرفاً توسط جراحی امکان‌پذیر می‌باشد.

منبع:فدراسیون پزشکی

دستگاه عصبی-عضلانی-اسکلتی و اختلالات آن

مفصل محلی است که استخوان ها به یکدیگر متصل می گردند یا ناحیه ای است که دو یا چند استخوان در کنار یکدیگر قرار می گیرند. مفاصل بخش مهمی از دستگاه اسکلتی انسان محسوب می شوند.

تصویر زیر:

 

 

 

مفاصل را می توان به سه گروه اصلی تقسیم کرد که عبارتنداز:

*مفاصل ثابت (مفاصل لیفی یا فیبروزی)

*مفاصل نیمه متحرک (مفاصل غضروفی یا کارتیلاژنوس)

*مفاصل متحرک (مفاصل سینوویال)

منبع:برزکار